De charme van de smeerwortel in jouw tuin
De wetenschappelijke naam, Symphytum, klinkt misschien wat ingewikkeld, maar de plant zelf is allesbehalve pretentieus. Smeerwortel is een echte overlever. Ze toont zich vaak al vroeg in het voorjaar met een weelderige groei. Het is een plant die gedijt op plekken waar andere planten het moeilijk hebben. Denk aan halfschaduw of zelfs wat schaduwrijke hoeken. Ze vraagt weinig van je. Dit maakt de smeerwortel tuinplant een ideale keuze voor de minder veeleisende tuinier die toch impact wil maken.
Welke smeerwortel past bij jou?
Niet alle smeerwortels zijn hetzelfde. Sommige soorten hebben de neiging zich flink uit te zaaien. Dit is iets om rekening mee te houden als je jouw border netjes geordend wilt houden. Als je op zoek bent naar een minder agressieve groeier, kijk dan eens naar de kruidachtige, niet-invasieve varianten. De gewone, of Russische smeerwortel, staat bekend om zijn krachtige groei. Dit is de soort die je vaak in de volksgeneeskunde tegenkomt. De donkerpaarse bloemen trekken bovendien bijen en hommels aan, wat jouw tuin ten goede komt. Je helpt hiermee direct de biodiversiteit in jouw omgeving.
• Kies voor de Baltische of de Comfrey-variëteiten als je de neiging tot woekeren wilt beperken.
• De paarse bloemen trekken veel bestuivers aan.
• Smeerwortel gedijt goed op vochtige, voedselrijke grond.
Smeerwortel als natuurlijke meststof
Hier komt de magie van de smeerwortel echt naar voren. Deze plant is een ware nutriëntenmagneet. Dankzij zijn diepe penwortel haalt de smeerwortel mineralen uit diepere bodemlagen. Mineralen die andere, ondieper wortelende planten niet bereiken. Dit maakt de bladeren van de smeerwortel extreem rijk aan kalium. Kalium is essentieel voor de bloei en de weerstand van jouw planten. Je gebruikt de smeerwortel dus als een natuurlijke oppepper voor je moestuin of je bloembedden.
Het maken van smeerwortelgier
Een van de meest gewaardeerde toepassingen is het maken van smeerwortelgier. Dit is een gratis, krachtige vloeibare meststof die je eenvoudig zelf maakt. Het proces vraagt wel wat geduld en een goed afgesloten emmer. Je oogst de bladeren, bij voorkeur net voordat de plant gaat bloeien. Knip de bladeren af, maar laat de wortels met rust. Vul een emmer voor tweederde met de bladeren en vul aan met water. Dek de emmer af, maar zorg voor enige luchtdoorlaatbaarheid. De geur die ontstaat is intens, dat moet je weten. Maar de resultaten zijn het waard. Wil je meer weten over andere tuinplanten? Lees dan ook onze andere blogs.
Na ongeveer twee tot vier weken is de gier klaar. Je merkt dit doordat de substantie donkerder wordt en de bubbels stoppen. Je verdunt deze geconcentreerde vloeistof altijd voordat je het gebruikt. Een verhouding van 1 deel gier op 10 delen water is een goed startpunt. Je giet dit mengsel rond de voet van je planten. Vooral tomaten, courgettes en andere vruchtgewassen zijn er dol op. Je geeft ze hiermee een boost voor een overvloedige oogst. Gezonde planten zorgen ook voor een levendige bloei in de nazomer, wat essentieel is voor een bloeiende tuin in augustus.
De historische geneeskracht van smeerwortel
De naam ‘smeerwortel’ verraadt het al: deze plant heeft een lange geschiedenis in het ‘smeren’ van wonden. Vroeger werd de plant veel gebruikt om botbreuken en kneuzingen te behandelen. De stof allantoïne, die in de wortel en bladeren zit, bevordert celgroei en helpt bij het herstel van weefsel. Je komt deze toepassingen tegen in oude kruidenboeken.
Tegenwoordig adviseren we voor inwendig gebruik voorzichtig te zijn. De plant bevat namelijk pyrrolizidine-alkaloïden, die bij langdurig gebruik schadelijk kunnen zijn voor de lever. Daarom richt je je bij modern gebruik vooral op uitwendige toepassingen. Denk aan het maken van een zalf of een omslag.
VIDEO: de kruidenheksen: EHBO smeerwortel balsem maken
Een eenvoudige smeerwortelzalf maken
Wil je zelf een natuurlijke zalf maken voor een stijve spier of een gekneusde plek? Je hebt dan de wortel nodig. Je kunt verse, schoongemaakte wortels gebruiken of gedroogde stukken. Je verwarmt de wortels langzaam in een neutrale basisolie, zoals olijfolie of amandelolie. Je laat dit mengsel zachtjes trekken op laag vuur, soms wel urenlang, zodat de werkzame stoffen in de olie trekken. Zeef vervolgens de olie en meng deze met bijenwas. Dit proces resulteert in een stevige, helende zalf. Dit is een prachtig voorbeeld van hoe je de gaven van de natuur direct inzet voor jouw welzijn.
Zorg en vermeerdering van jouw smeerwortelplant
De smeerwortel tuinplant is relatief eenvoudig te verzorgen. Zoals gezegd, ze houdt van vochtige grond. Als je haar in een pot zet, moet je extra goed opletten met water geven, want potgrond droogt sneller uit dan de volle grond.
Voorkom de verspreiding
De meest cruciale stap bij het houden van smeerwortel is het beheersen van de vermeerdering. Smeerwortel zaait zich gemakkelijk uit. Als je geen zin hebt in een compleet overwoekerde tuin, moet je vroeg ingrijpen. Zodra je de zaadpeulen ziet verschijnen, knip je de uitgebloeide bloemstelen af. Dit is effectiever dan wachten tot de zaden rijp zijn. Je kunt de plant ook vermeerderen door de wortels te delen. Doe dit bij voorkeur in de lente of de herfst. Graaf een deel van de kluit op en plant deze elders. Zo behoud je controle over waar jouw krachtige planten staan.
Handige websites
We hebben enkele topbronnen over Smeerwortel tuinplant: gezonde plant voor uw tuin voor je op een rijtje gezet.
• Symphytum grandiflorum (Smeerwortel) kopen P9 | Heijnen Planten
Voeding voor de plant zelf
Hoewel smeerwortel op bijna alles groeit, geniet ze van een beetje extra voeding in het voorjaar. Een laagje compost rond de basis helpt de bodem vochtiger te houden en voedt de plant. Je hebt zelden last van plagen. De ruwe, harige bladeren zijn voor veel insecten niet aantrekkelijk. Dit is een groot voordeel; je hoeft je geen zorgen te maken over chemische bestrijdingsmiddelen.
Veelgestelde vragen over smeerwortel
Je hebt nu een goed beeld gekregen van deze veelzijdige plant. Toch blijven er vaak nog enkele praktische vragen bestaan over het houden en gebruiken van de smeerwortel.
Kan ik smeerwortel overal planten?
Nee, idealiter kies je een plek met halfschaduw tot lichte schaduw. Ze tolereert wel zon, maar dan heeft ze meer water nodig. Zorg dat de grond niet te droog wordt.
Is smeerwortel giftig als ik het eet?
Je moet de bladeren en wortels van de gewone smeerwortel niet in grote hoeveelheden eten of regelmatig gebruiken. Vanwege de pyrrolizidine-alkaloïden wordt inwendig gebruik voor langere tijd afgeraden. Gebruik de plant vooral uitwendig of als meststof.
Hoe krijg ik de sterkste smeerwortelgier?
Voor de meest voedzame gier gebruik je de bladeren net voordat ze gaan bloeien. Hoe meer bladmassa je gebruikt en hoe langer je het laat trekken (tot de stank vermindert), hoe krachtiger de uiteindelijke meststof wordt. Vergeet niet goed te verdunnen voor gebruik.
Moet ik smeerwortel wieden?
Als je niet wilt dat de smeerwortel zich overal verspreidt, moet je de zaadhoofden na de bloei afknippen. De wortels zelf zijn taai, maar als je een stuk van de wortel laat zitten, groeit de plant terug. Wees er dus alert op als je haar definitief wilt verwijderen.